Mesleki Eğitim Üzerine…

Hiç şüphesiz eğitim; bir ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişiminde rol oynayan en önemli faktörlerden biridir.

Bireylerin eğitim seviyesi yükseldikçe iş gücü verimliliği artar, bilimsel ve teknolojik yenilikler hız kazanır. Ki gelişmiş ülkeler ile azgelişmişler arasındaki en önemli farklardan birisi, her yönden yetişmiş insan gücüdür. Nitelikli insan gücünün kalkınmaya büyük katkılarda bulunduğu bir gerçektir.

Mesleki eğitim de hem sürdürülebilir bir büyümenin sağlanması hem de ülkelerin en önemli kaynaklarından olan beşeri sermayenin yani insan niteliğinin iyileştirilmesi için son derece önemlidir.

Eğitimin farklı türlerinin, ekonomik kalkınma üzerinde değişik etkileri vardır. Örneğin; genel eğitim, kalkınmanın başlangıç evrelerinde bir altyapı oluştururken sanayileşmeye başlayan toplumlarda mesleki ve teknik eğitim, önem açısından değerlendirildiğinde daha önde yer almaktadır.

Mesleki ve teknik eğitim ile genç insanların işe hazırlanması, yetişkinlerin becerilerini geliştirmesi ve ekonominin ve işgücü piyasasının ihtiyaçlarının karşılanması hedeflenmektedir.

Mesleki ve teknik öğretimin esası, bireylere belli bir mesleğin temel bilgi ve becerilerini kazandırmak ve belirli teknolojilerin kullanımını öğretmektir. Böylece bireyler, hem daha çabuk meslek sahibi olarak işgücü piyasasına çıkacak, hem de işletmelerin ara eleman gereksinimleri karşılanmış olacaktır.

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde nitelikli işgücünün yetiştirilmesi için mesleki ve teknik eğitime ayrı bir önem verilmesi gerekmektedir.

Ülkemizde değişik seviyelerde mesleki teknik eğitim uygulanmaktadır. En alttan en üste doğru; çıraklık okulları, mesleki eğitim merkezleri, eğitim vakıfları, meslek liseleri, meslek yüksekokulları ve teknik eğitim fakülteleri diye sıralanır.

Bu kurumları misyonları birbirinden farklıdır. Meslek liseleri ve meslek yüksekokulları ara eleman yetiştirmek üzere kurgulanmış kurumlardır. Mesleki eğitim merkezleri ise daha kısa süreli eğitimlerle işsizlere meslek edindirme veya kısmen çalışanlara meslek geliştirme eğitimleri verme amacıyla hizmet vermektedir. Teknik eğitim fakülteleri ise daha ziyade teknik öğretmen veya meslek liselerinde görev yapacak öğretmenlerin yetişmesi amacıyla kurulmakla birlikte, sanayide çalışacak teknik eleman yetiştirme konusunda da iddialı kurumlardır.

***

EĞİTİMDE KALİTE UNSURU

Mesleki Eğitimin kalitesini belirleyen unsurlar, uygulamalı eğitim altyapısı ve öğretmen kalitesi olduğu kadar aynı zamanda öğrenci kalitesidir. Bu konuyu tarihsel süreciyle ele almak gerekir.

Üretim ve sanayileşme hızına bağlı olarak meslek liselerinin açılmaya başladığı yıllarda devletin de sağladığı kaynaklarla bu okulların kuruluş yıllarından 90’lı yıllara kadar verdiği eğitim kalitesi ve tercih eden öğrenci kalitesi örgün eğitimden daha iyi durumdaydı. O dönemdeki mezunlar hem ülkemizin hem de Bursa yerelinde sanayileşme hızına da katkı sağlamış, mezunlarının önemli bir kısmı da girişimci olabilmiştir.

90’lı yıllarda ilginç bir şekilde imam hatip okulları üzerinden (adeta orantısız güç kullanılarak) başlatılan haksız tartışmalar ve katsayı oyunları neticesinde perde akasında aslında mesleki eğitim de itibarsızlaştırılmış ve bu konudaki toplumsal algı değiştirilmiştir. Bundan dolayı meslek liseleri iyi altyapıya ve aslında iyi öğretmen kadrosuna sahip olmalarına rağmen, ailelerin son tercihi haline geldiği için öğrenci kalitesi bozulmuştur. Tabi ki bunda vakıf üniversitelerinin yaygınlaşması ile birlikte, herkesin yükseköğrenim yapma şansının artması da etkendir ancak asıl bozucu etki toplumsal algının olumsuz bir şekilde yönetilmesi sürecinde gerçekleşmiştir.

Bugün ise büyüyen imalat ve hizmet endüstrisi ile yetişmiş insan gücü ihtiyacının had safhaya çıkması ile ülkemizin belirlediği hedeflerin yakalanması için yeni bir süreç başlamıştır.

Artık mesleki eğitimin yeniden özendirilmesi, fiziki imkânlar ile öğretmen ve öğrenci kalitesinin arttırılması adeta bir devlet politikası haline gelmiştir. Bu evre son 10-15 yıldır sürmekle birlikte olumlu sonuçları yeni yeni ortaya çıkmaktadır ve sistemin tam olarak iyileşmesi biraz daha zaman alacak gibi görünmektedir. Doğrusu meslek yüksekokullarında bunun sonuçları alınmaya başlanmıştır. Son 3-4 yıldır öğrenci kalitesinin giderek yukarı çıktığı görülmektedir.

***

BURSA MODELİ

Bursa veya aslında Çorlu’dan Balıkesir’e kadar uzanan Marmara havzası ülkemizin üretim ve sanayi merkezidir. Bursa bu havzadaki en önemli merkez durumundadır. 17’yi aşkın sanayi bölgesi, on binlerce işyeri ile orta ve yüksek teknoloji üretimin de merkezidir. Bugün Bursa’da otomotiv, makine, elektronik-otomasyon, tekstil gibi orta ve yüksek teknoloji sektörlerde faaliyet gösteren çok sayıda firma mevcuttur. Ortalama ihracat rakamları ve yarattığı katma değer açısından da Bursa, Türkiye ortalamasının hemen hemen 4 kat üzerindedir. Bu kadar hızlı büyüyen bir kentte şüphesiz nitelikli insan kaynağı ihtiyacı daha fazladır ve bu büyümenin desteklenmesi için mesleki eğitim inanılmaz büyük bir önem kazanmaktadır. Bu nedenle Bursa’da mesleki eğitim kurumlarının desteklenmesi daha önemli bir zaruret arz etmektedir.  Bursa’da katma değerli sektörlerin ve yeni iş alanlarının oluşması ile birlikte, mesleki eğitimin de buna uygun gelişmesi ve gelişmeye açık olması gerekmektedir.

Bursa’da sektörler nasıl katma değerli üretime kendilerini dönüştürüyorlar ise, mesleki eğitimde kendini dönüştürmelidir. Bu konuda elbette Bursa iyi bir yerde bulunuyor.

İki yıl önce mesleki eğitimin desteklenmesi amacıyla Sanayi Bakanlığı koordinasyonu ile BEBKA, mesleki eğitim desteklenmesi mali destek çağrısı açtı. Bu konu Bursa yerelinde örnek bir çalışmaya sahne oldu. BTSO liderliğinde il milli eğitim, meslek lisesi yetkilileri, SİAD ve OSB başkanları, ilçe ticaret sanayi odaları bir araya gelindi.

Öncelikle okullar ağırlıklı branşları ve lokasyonlarına göre bu çatı kuruluşlarla eşleştirildi. Bu eşleşmenin amacı, bir tür mütevelli heyeti oluşturmak, bu çatı kuruluşların okulları iş dünyası ile etkin işbirliği yapmaları yönünde ara yüz olmalarını sağlamaktı. Bu uzun vadeli bir çalışmaydı ve her okul hamiliğini yapacak olan bu çatı kuruluşlar ile gerek eğitim müfredatlarının güncellenmesi, gerek staj ve işyeri eğitimi, ortak kariyer günleri düzenlenmesi gibi faaliyetler konusunda bir araya gelmeye başladı. Yaklaşık 2 yıldır yürüyen bu sistem asında okul-sanayi işbirliği açısından yenilikçi bir model de sunmuştur. Bu uygulama şimdi meslek yüksekokullarına da genişletilecektir.

Bu eşleştirmelerden sonra BEBKA mali destek çağrısına başvuruların, meslek liselerinin altyapısının güçlendirilmesi için organize edilmesi gerekiyordu. Ancak bir mali destek çağrısına onlarca okul başvurabilir, bu başvuruların bazıları mükerrer veya benzer olabilir. Dolayısı ile aslında bu tür bir kamu kaynağı etkin bir şekilde kullanılmayabilir. Bu nedenle BTSO liderliğinde yapılan toplantılarda, okulların güçlü yönlerine göre okulların Bursa sanayisinin beklentilerine ve ihtiyaçlarına uygun bir şekilde tematikleşmesi için, okulların yapacağı başvurular bir koordinasyon kurulu tarafından yönlendirildi. Sonuç gayet güzel oldu. Verilen proje önerileri okulların güçlü yönlerine ve sanayi beklentilerine uygun hale getirildi, mükerrerlikler önlendi. Daha ziyade yeni nesil mesleki eğitimin (robot teknolojiler, sanal gerçeklik, yapay zekâ gibi) altyapısını oluşturacak şekilde projeler çıktı. Bu, model olabilecek de bir çalışmadır. Sonuç Bursa yerelinde 11 lise, 2 kurum, 2 MYO olmak üzere toplamda 17 milyon liralık bir kaynak mesleki eğitime aktarıldı. Sonuç başarılı olduğu için bu çağrının yakın bir zamanda tekrarlanması, mesleki eğitimin gelişmesi açısından önemli olacaktır. Tüm bu faaliyetlerde liderlik eden BTSO’yu, mesleki eğitime yaptığı bu katkılardan dolayı tebrik ediyorum.

Son Olarak; mesleki eğitimde Bursa modelinde yakalanan bu sinerjinin tüm diğer illere de örnek olmasını temenni ediyorum. Sonuçta mesleki eğitimin sektör beklentilerini karşılayacak şekilde güncellenmesi ve tematikleştirilmesinin bir ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır.

Bu nedenlerle 2023 yılına doğru; mesleki eğitimde kalitenin artırılması, sektörel ihtiyaçların belirlenmesi kapsamlı bir ihtiyaç analizi ve arz talep gerçeğinin ortaya konması, uygulama ağırlıklı eğitim, esnek ve yerele uygun müfredat öncelikli hedefler arasında yer almalıdır.