Faizi ve Enflasyonu Düşürürken Bugünü ya da Esas Sebebi Düşünmek

Son iki aydır ülkemizde yaşanan aşırı kur artışları ve ona bağlı enflasyon nedeniyle gündeme ekonomi dışında bir konu getirmek mümkün değil maalesef. Bende bu hafta hem bir genel değerlendirme yapmak hem de ekonomide istikrar sağlamış bazı örnek ülkeler üzerinden siz okurlarla bir büyük resmi konuşmak istedim.

Öncelikle enflasyon, yani fiyatlar genel seviyesinin yükselmesinin adaletsiz bir vergi olduğunun altını çizelim. Hiçbir kusurunuz yokken cebinizdeki paranın satın alma gücü azalmaya başlar. Daha önce 100 TL’ye aldığınız bir mal ya da hizmeti 130 TL’den almaya başlarsınız. Bu durumda yüzde 30’luk bir satın alma gücü kaybı, yani enflasyon artışı ile karşı karşıyasınız demektir. Enflasyon ekonomide öngörülebilirliği azaltması nedeniyle yatırımcılar, sabit gelirliler, kamu yöneticileri ve siyasetçiler açısından da istenilmeyen bir durumdur.

***

ENFLASYON ORTAMINDA BORÇ ALINAN PARANIN DEĞER KAYBI

Ekonomide faizin maliyetleri artırdığı, bu nedenle maliyet enflasyonu oluşturduğu doğrudur. Ancak bazen enflasyonun sebebi aşırı talep kaynaklı bir talep enflasyonu olabilir. Diğer taraftan tedarik kanallarındaki tıkanıklık, hammadde yokluğu, kuraklık nedeniyle tarımsal üretim azalması, enerji maliyetlerindeki artış ya da kur artışları kaynaklı maliyet enflasyonu türleri de söz konusu olabilir. Bunların hepsi ekonomik modellemelerde dikkate alınması gereken gerçek durumlardır.

Faizin düşük olması ideolojik arka planı ne olursa olsun tüm ekonomik kalkınma planlamalarında arzu edilen ve ulaşılmak istenilen bir şeydir. Burada dikkat edilmesi gereken enflasyonist bir ortamda parasının değer kaybetmemesi için bankada tasarruf mevduatı oluşturan bir vatandaşın birikimine enflasyonun altında bir getiri vererek cezalandırmamaktır. Sistem bunun üzerine kuruludur. Adına faiz ya da başka bir isim konulsun, aslında burada yapılan tasarruf sahibinin enflasyondan korunması işleminden başka bir şey değildir. Bunu yapmadığınız zaman TL mevduatı kendisini enflasyondan koruyacağına inandığı başka bir limana yani dövize yönlenebilir. Kurlar ve ona bağlı fiyatlar yükselir. Bunun sebebi başlangıçta TL mevduatını enflasyondan korumayan faiz kararları olabilir mi?

Maalesef öyle görünüyor.

***

TASARRUFLARIN KORUNMASI KESİNLİKLE GEREKLİ

Çözüm olarak ihdas edilen “Kur Korumalı TL Mevduat Hesabı” alternatifi tamda yukarıda belirtilen sakıncayı ortadan kaldırmaya yönelik bir çaba olarak görülmelidir. Çok doğru bir hamle yapılmıştır. Sadece bu hamleyi yapmak için Doların 18 TL’ye çıkmasını ve piyasaların yangın yerine dönmesini beklemeye gerek var mıydı diye sormadan edemeyeceğim. İlk baştan TL mevduatlarına enflasyonun üzerinde bir getiri (Reel) verilmesi durumunda Türkiye son 2 ayda yaşadığı stresi kesinlikle yaşamayacak idi. 1 Ekim 2021 tarihinde Dolar kuru 8.88 TL idi. TL tasarruflara negatif getiri verdik. Dolar 18 TL’ye çıktı. Eksikliği düzeltip TL mevduatı koruyacak bir getiri verince Dolar 12 TL bandına indi. Şimdi seviniyoruz. Sizce bir gariplik yok mu? Dolar 2,5 ay önce zaten 8.88 TL değil miydi?

***

KAMU MALİYESİNE DİKKAT

Kur Korumalı TL Mevduat Hesabı tasarruf sahibini enflasyona karşı korurken oluşacak kur farklarını Hazinenin üstlenecek olması Kamu Maliyesi risklerini de tartışmaya açtı. Son dönemlerde oluşan enflasyondan sabit gelirlileri koruma amaçlı asgari ücret, memur ve emekli maaşlarında oluşacak muhtemel artışlar, vazgeçilen bazı vergiler yanında başta öngörülmeyen yeni bir bütçe giderini daha dikkate almamız gerekiyor artık. Dövizdeki hareketlenme stabil olursa bu gider kalemi sürdürülebilir olarak kabul edilebilir. Ancak dünyada yükselen enflasyon ve Fed kaynaklı faiz artırım kararları nedeniyle dövizde bir yükselme oluşur ise bunun Kamu Maliyesine etkisini iyi yönetmek gerekir. Aksi halde para politikası ayağı çözülmüş iken bu kez de bütçe açığının büyümesi nedeniyle Kamu Maliyesi üzerinden yeni bir enflasyon kaynağı oluşturmuş olabiliriz.

Mevduatları enflasyondan koruyacak bir reel getiriyi 3-4 ay öncesinde Merkez Bankası politika araçları üzerinden yönlendirilmesi yapılsa idi hazine üzerinde oluşacak bu yük şimdi bankalar tarafından üstlenilecek idi. Bu yükün bankalar tarafından kredi ayağına yansıtılması doğal olarak olacak, ancak hazine o aşamada rekabet gücü kazandırmak istediği sektörlere kredi sübvansiyonu yapabilirdi.

Yukarıda değerlendirmeye çalıştığımız son gelişmeler ışığında ülkemizin para ve maliye politikaları yanında bu sorunları temelden çözecek yapısal reformları yapmak zorunda olduğumuzu tekrar ısrarla belirtmek istiyorum. Kişi başına düşen milli gelirini 40.000.-Doların üzerine çıkartmış, enflasyonu, işsizliği ve faiz oranlarını düşürmüş başarılı ülke ekonomilerinde risk primlerinin (CDS) de nasıl düştüğünü örnekleri ve rakamları ile önümüzdeki hafta sizlerle paylaşmak istiyorum. Kalın sağlıcakla.