Akdeniz’de Bir Endülüs Başkenti - Sevilla -

Bugünkü İspanya’nın en güneyinde Atlantik Okyanusu ve Akdeniz arasında yaklaşık 90 km iç kısımda, ancak ünlü Guadal Kebir nehri ile denize çıkışı olan çok özel bir kentten, Sevilla’dan bahsediyorum. Bilindiği üzere İspanya’da bugün 17 özerk bölge var ve bunlardan birisi de daha önce Endülüs İslam medeniyetinin de sekiz asır egemenlik sürdürdüğü Endülüs (Endolucia) bölgesi. Başkenti Sevilla çevre kasabaları ile birlikte yaklaşık 1,5 milyon nüfusa ev sahipliği yapıyor. Daha önceki yazılarımızda bahsettiğimiz için, Endülüs bölgesindeki tarihi süreçlere bu yazı kapsamında fazla girmeyeceğim. Daha çok Sevilla kentinin önemi, konumu, ekonomisi ve kent mimarisi ile ilgili siz okurlarımı bir gezi yazısı tadında bilgilendirmeyi arzu ediyorum. Umarım beğenirsiniz.

SEVİLLA HEM AKDENİZ HEM OKYANUS ŞEHRİ

Öncelikle kenti ilk gördüğünüzde klasik Avrupa şehirlerinden farklı olarak, Mağrip coğrafyasının etkilerini yansıtan ve size çok sıcak gelecek bir mimari sizi karşılıyor.711-1491 yılları arası hüküm süren 4 ayrı Müslüman devletinin bıraktığı kültür, sanat ve mimarinin izleri, bu kadar zaman geçmesine rağmen hala silinebilmiş değil. Bugün konuşulan İspanyolca da ciddi sayıda Arapça kelime yer alıyor. Birçok coğrafi tabir, şehir ve yer isimlerinde de o dönemi hatırlatan işaretler oldukça fazla. Yemek kültüründe de benzer etkileşim hissediliyor. Müslüman yönetimler döneminde Sevilla, İşbiliye olarak anılıyor. Sevilla Madrit’e 550 km uzaklıkta ve hızlı trenle 2,5 saatte ulaşmanız mümkün. Sevilla’da kent içi metro ağı 22 istasyon ve 18,2 km uzunluğunda. Açılışı 2009 yılında yapılmış.

Kent ekonomisi ağırlıklı turizme dayanıyor. Kordoba, Granada, Malaga, Cadis ağırlıklı turizm merkezlerine düzenlenen turistik gezilerin merkezinde mutlaka Sevilla yer alıyor. Bu rota, tarihi Endülüs şehirleri yanında Avrupalıların klasik deniz tatili gezilerini de içeriyor. İspanya ülke olarak bu bölgenin turizm özelliklerini kullanarak ciddi gelirler elde ediyor. Sevilla turizminde Expo fuar alanlarının özel bir yeri var. İlk Expo, Dünya ekonomik krizinin yaşandığı 1929 yılına rastlıyor. Bu organizasyon nedeniyle kente yapılan büyük yatırım ekonomik buhranın gölgesinde kalıyor. İkinci Expo organizasyonu ise Amerika’nın keşfinin 500. Yılı nedeniyle 1992 yılında yapılıyor. Bu fuar nedeniyle İspanya’nın Amerika’daki eski sömürgeleri ile ilişkilerini yeniden canlandırılması amacı güdülüyor. Peki, Amerika’nın keşfi Sevilla’yı neden ilgilendiriyor? Çünkü Kristof Kolomb 1492 yılında (Endülüs İslam Devletinin sona erdiği 1491 yılının hemen bir yıl sonrası) Amerika’yı keşfeden 3 gemi Sevilla’nın içinden geçip Atlantik okyanusu ile buluşan Guadal Kebir nehrinden hareket etmişler. Kristof Kolomb Sevilla’lıdır ve cenazesi Sevilla Katedralindedir.

İSPANYA TURİZMİNİN KALBİ SEVİLLA

Kent ekonomisini ilgilendiren turizm destinasyonlarına devam edelim. Öncelikle Granada şehrinde bulunan muhteşem Elhamra sarayının minyatürü sayılabilecek bir eser olan Alkazar Sarayı’da Sevilla’nın önemli turizm noktalarındandır. Hemen bitişiğinde yer alan ve Endülüs dönemi Aljama Camiinin yıkılarak aynı yere yapılan Sevilla Katedrali Avrupa’nın 3. Büyük katedrali olarak kabul ediliyor. Bu yapı inşa edilirken yıkılan caminin minaresi korunuyor ve bugün 104 metre uzunluğundaki eski minare bugünün çan kulesi olarak turistlerin ilgisine sunuluyor. Bu iki önemli turizm noktalarına yakın bir konumda Barrio Santa Cruz Mahallesi yer alıyor. Bu yerin özelliği eski dönemlerde Yahudi azınlığa ev sahipliği yapması. Mahallede yer alan orijinal dükkânlar, flamenko sahneleri, müzeler, Küçük Tapas lokantaları, portakal ve turunç ağaçlarının gizlediği küçük meydanlar, Arnavut kaldırımlı dar sarmal sokaklar bu mahallenin dikkat çeken özellikleri.

Dünyanın en güzel meydanlarından sayılan Plaza Espana yine Sevilla turizminin gözde yerlerinden. Burası kanalları ve gondolları ile adeta İspanya’nın Venedik’i. 500 metrelik kanalın üzerindeki 4 köprü 4 ayrı İspanyol Krallığını temsil ediyor. Kastilya, Aragon, Navarra ve Leon Krallıkları. Sevilla’da ilk üretilen ve tüm İspanya’da nam salan atıştırmalık yemek Tapas birçok çeşidi ile İspanyolların olmazsa olmaz yiyeceklerinden. Sevilla’yı anlatıp da Boğa Güreşlerinden bahsetmesek eksik bırakmış oluruz. Boğa güreşlerinin yapıldığı arena şehir merkezinde Plaza De Torros adlı stadyum. Ama tüm hayvan severler gibi bende o vahşeti görmenizi tavsiye etmiyorum. Sevilla turizminin çok önemli bir görsel şovu ise tartışmasız Flamenko Dans gösterileridir. Bu gösteri sadece bir şov değil, İspanya tarihinde sürekli ötekileştirilmiş, dışlanmış toplumların acıları, feryatları, aşkları ve düzene karşı haykırışlarının dile getirildiği muhteşem bir müzikal aynı zamanda.

KÜLTÜR VE SANATTA DÜNYA ÇAPINDA İSİMLER ÇIKARTAN KENT

İspanya’nın Endülüs bölgesinin başkenti Sevilla’nın özellikleri gerçekten saymakla bitecek gibi değil. Bu özellikleri ve renkli insan manzaraları ile tarih boyunca birçok sanatçıya ilham kaynağı olmuş Sevilla şehri. Ünlü Cervantes Don Kişot romanını Sevilla hapishanesinde yazıyor. Yine çok iyi bilinen Carmen Operası, Mozart’ın Grovanni ’si ve Beethoven’in Fidelio’su bu şehirden çıkan operalar olarak biliniyor. Mevlana’nın hocası İslam alimi İbn’i Arabi de bir süre bu şehirde yaşayan önemli şahsiyetlerden. Sosyolojinin kurucusu kabul edilen İbni Haldun’un ailesinin de bu topraklardan göç ettikleri yine verilen bilgiler arasında.

Sömürge dönemlerinde (1500-1650) İspanya’nın Amerika toplumlarından alıp getirdiği altın ve kıymetli madenlerin bir kısmı Atlantik Okyanusunda karşılaştıkları İngiliz deniz korsanları ile paylaşılmak durumunda kalınıyor. Kalanlar Sevilla kentine getiriliyor. Yeni Dünyadan getirilen altın ve gümüşleri basan darphanelerde bu şehirde yer alıyorlar.1503 tarihinde Sevilla Ticaret Odası kuruluyor.17. Yüzyıldan itibaren sömürgeler üzerindeki etki azalınca bu tür gelirler de artık azalıyor.

İspanya ekonomisi Turizm yanında Tarımda da güçlü bir ülke... Sevilla çevresi gözünüzün alabildiğince zeytin arazileri ile dolu. Zeytin üretiminde İspanya Avrupa birincisi. Türkiye bu sıralamada 4. durumda. Özellikle organik ve biyolojik tarım konusunda oldukça iddialı şirketlere sahipler.1500-2000 yıllık zeytin ağaçlarını koruma konusunda çok hassaslar. Tütün, meyve mineralleri ve tarım makinaları önemli ihraç kalemleri arasında. Savunma sanayi, Gemi yapımcılığı ve dokumacılık öne çıkan diğer sektörlerden. İspanya ekonomisinin iddialı olduğu bir diğer alan yenilenebilir enerji yatırımları. Almanya’dan sonra en fazla Güneş enerjisi üretimi İspanyada gerçekleşiyor. Yani Avrupa’da 2. Sırada. Sevilla-Kordoba arasındaki Andalusi ovalarında kurulu Gemasolar güneş enerji santrali 7/24 elektrik üretme özelliği ile dünyada ilk. Bu başarının özel bir elektrik depolama yöntemi ile sağlandığı belirtiliyor.

Son olarak yazımızı Sevilla’nın futbol takımları ile tamamlayalım. Sevilla FC şehrin esas takımı ve uluslararası organizasyonlarda ciddi başarıları var. Kentin orta ve üst gelir grubu bu takımın taraftarı. Renkleri Kırmızı Beyaz. Gezi sırasında bir katılımcı geçmişte Fenerbahçe ve Eskişehirspor ile Sevilla takımlarının kupa maçlarından bizlere heyecanla bahsetmişti. Şehrin diğer takımı Real Betis. Onun renkleri de Yeşil Beyaz ve çok fazla dış başarıları yok. Ancak alt gelir grubuna mensup geniş halk kitleleri tarafından çok tutuluyor. Yani halkın takımı diyebiliriz.

Sizlere İspanya ve özelde Endülüs bölgesi ile başkenti Sevilla konusundaki izlenimlerimi gezi yazısı formatında yazmaya çalıştım. Orada bilgilenme imkânı bulduğum İspanya’nın demokrasi gelişimi ve tarihi süreçlerden süzülen insan hakları deneyimlerine ise yerimiz kalmadı maalesef. Umarım o bölgeyi görme imkânınız olur.

Yepyeni bir kültür ve tarih perspektifine sahip olacağınızı ve birçok alanda bakış açınızın etkileneceğini tahmin ediyorum.