İlaçta yolsuzluk nasıl yapılır?
İlaç yolsuzluğu operasyonlarında şüpheliler arasında eczacılar ve eczane çalışanları da yer almaktadır. Alır da! Çünkü sacayağı eksikse sac devrilir. Bu nedenle ilaç yolsuzluğu şebekelerinin, usulsüz temin, reçeteleme ve sahte ambalajlama süreçlerini yürütebilmesi için sektörelbazda sacayağının oluşması gerekir.
Kimdir bu sacayağını oluşturanlar:
- Satıcılar (İthalatçı ya da üreticiler);
- Eczaneler (Eczacılar ve eczane çalışanları);
- İlacı reçeteleyenler (Doktorlar ve hemşireler/sekreterler).
Bir de figüranlar vardır; hastalar, hasta bakıcılar ve hademeler gibi.
Sadede gelirsek, İlaç Takip Sisteminden (İTS) düşülen bir ilaç tekrar satılamaz. Burada aklıma gelen ürkütücü olasılık: İTS'yekarekod kaydı mı yapılıyor?Böyle bir şey olabiliyorsa yandı kerimin arpa tarlası.
Aslında sistem teorik olarak kusursuzdur: Bir ilaç eczanede hastaya satılıp sisteme "Satış Bildirimi" yapıldığında, o benzersiz seri numarası İTS veri tabanında pasife çekilir (düşülür). Aynı karekod ikinci kez okutulduğunda sistem anında "Mükerrer/Sahte Karekod" uyarısı verir ve satışı engeller.
Peki, buna rağmen yolsuzluk operasyonlarında o "arpa tarlası" nasıl yanıyor? Suç şebekelerinin sistemi delmek için kullandığı üç temel yöntem şunlardır:
1. İkiz (Klon) Karekod Üretimi ve "Kutulama" Sahtekarlığı
Şebekeler sisteme sızıp karekod üretmiyor; sistemde halihazırda"Aktif ve Temiz" gözüken (henüz satılmamış) yasal bir ilacın karekodunu kopyalıyorlar.
Yöntem: Yurt dışına yasa dışı yollarla gönderilecek veya el altından satılacak pahalı bir kanser ilacının üzerindeki orijinal karekod kopyalanıyor (klonlanıyor).
Uygulama: Son kullanma tarihi geçmiş veya içi boşaltılmış sahte kutuların üzerine bu "ikiz" karekodlar basılıyor. Orijinal ilaç sisteme yakalanmadan piyasadan çekilirken, İTS'de hâlâ "temiz ve satılabilir" görünen klonlanmışkarekodlu sahte/tarihi geçmiş kutu, zincirin bir noktasında (genellikle usulsüzlüğe bulaşmış eczane veya hastane personeli eliyle) sisteme okutulup devlete fatura ediliyor.
2. Hastanın Bilgisi Dışında "Sanal Satış" (Sistemden Düşmeden Vurgun)
Son operasyonlarda sıkça görülen bu yöntemde, ilaç fiziksel olarak yerinden bile kımıldamıyor.
Yöntem: Hastanelerdeki veri giriş personeli ve eczane çalışanları organize oluyor. Hastaneye gelen habersiz bir hastanın sistemine, aslında hiç almadığı çok pahalı (örneğin onkoloji veya organ nakli) ilaçlar reçete ediliyor. (Dikkat bu tür ilaçlar için ilaç kullanım raporu gereklidir. Genellikle de kurul raporu. Dahası başhekim onaylamadıkça rapor geçersizdir.)
Dolandırıcılık: İlaç İTS üzerinden o hastaya satılmış gibi gösterilerek sistemden düşülüyor ve parası SGK'den tahsil ediliyor. Ancak fiziksel olarak o ilaç eczane rafında kalıyor veya arkadan tekrar el altından (karekodsuz veya başka şebekelere) nakit parayla satılıyor. Yani ilaç fiziken sisteme hiç girmemiş birine giderken, sistemdeki yasal kaydı masum bir hastanın üzerinden eritiliyor.
3. Deaktivasyon ve İptal Kodlarının Suistimali
Sistemde ilaçlar sadece satışla düşülmez; "Miad Sonrası İmha", "İhracat" veya "Numune" gibi gerekçelerle de sistemde Deaktivasyon (pasife alma) işlemi yapılabilir. Şebekeler, yasal olarak imha edilmesi gereken veya yurt dışına gönderildiği beyan edilen ilaçların karekodlarını sistemde pasif gösterip, fiziksel ilaçları ambalaj/tarih değiştirerek kayıt dışı pazarda (İTS dışı) nakit parayla satmaktadır. (Dikkat: Miat konusu kafa karıştırıcı. Bu tür ilaçlar eczane raflarında nadiren tutulur çünkü stok maliyeti eczacı kârını törpüler. O nedenle reçete geldiğinde depodan karşılanır.)
Özetle
İTS veri tabanına dışarıdan sahte karekod eklenemez. O halde geriye şu olasılıklar kalıyor:
- İlacın kendisi hastaya verilmediği halde sistemden satılmış gibi gösterilmesi (Sanal Reçete).
- Sistemde aktif olan gerçek bir karekodun kopyalanıp sahte ambalaja basılıp (Klonlanıp) gerçek ilacın bir dahaki eyleme kadar rafta tutulması. (Nasıl olsa karekodsuz alıcı çıkacaktır; özellikle yurt dışından).
Sonuç
Halk sağlığını korumak adına vatandaşların İTS Mobil uygulaması üzerinden ilaçlarını doğrulatması büyük önem taşıyor. (Bu konuda hastaların tamamının telefonları sisteme işlenip takip kolaylaştırılmalı.)
- Sahte raporlar engellenmeli.
- Bu tür pahalı ilaçlar takipli ilaç statüsünde renkli reçete ile verilmeli.
- Doktorlar şifrelerini başkalarıyla paylaşmayıp elektronik imzalarına sahip çıkmalı.
- Başhekimler ya da vekilleri neyi onayladıklarını bilmeli.
- Zorunlu haller dışında e-reçete dışındaki reçeteler kaldırılmalı.
- Meslek örgütlerinin, üyelerine yaptırım ve cezaları arttırılmalı.
Ha bir de benim gibi mesleki hileleri ifşa edenler aforoz edilmeli!
Ecz. Arif Yayla
| İmsak | 06:47 | ||
| Güneş | 08:18 | ||
| Öğle | 13:10 | ||
| İkindi | 15:31 | ||
| Akşam | 17:52 | ||
| Yatsı | 19:17 |
| Takımlar | O | P |
|---|---|---|
1. Galatasaray |
33 | 77 |
2. Fenerbahçe |
33 | 73 |
3. Trabzonspor |
33 | 69 |
4. Beşiktaş |
33 | 59 |
5. Göztepe |
33 | 55 |
6. Başakşehir FK |
33 | 54 |
7. Samsunspor |
33 | 48 |
8. Çaykur Rizespor |
33 | 40 |
9. Konyaspor |
33 | 40 |
10. Alanyaspor |
33 | 37 |
11. Kocaelispor |
33 | 37 |
12. Gaziantep FK |
33 | 37 |
13. Eyüpspor |
33 | 32 |
14. Kasımpaşa |
33 | 32 |
15. Gençlerbirliği |
33 | 31 |
16. Antalyaspor |
33 | 29 |
17. Fatih Karagümrük |
33 | 27 |
18. Kayserispor |
33 | 27 |
| Takımlar | O | P |
|---|---|---|
1. Erzurumspor FK |
38 | 81 |
2. Amed SK |
38 | 74 |
3. Esenler Erokspor |
38 | 74 |
4. Çorum FK |
38 | 71 |
5. Bodrum FK |
38 | 64 |
6. Pendikspor |
38 | 63 |
7. Keçiörengücü |
38 | 60 |
8. Bandırmaspor |
38 | 60 |
9. Manisa FK |
38 | 55 |
10. Sivasspor |
38 | 53 |
11. İstanbulspor |
38 | 52 |
12. Sarıyer |
38 | 52 |
13. Iğdır FK |
38 | 50 |
14. Van Spor FK |
38 | 49 |
15. Boluspor |
38 | 48 |
16. Ümraniyespor |
38 | 46 |
17. Serik Belediyespor |
38 | 39 |
18. Sakaryaspor |
38 | 34 |
19. Hatayspor |
38 | 14 |
20. Adana Demirspor |
38 | 6 |
| Takımlar | O | P |
|---|---|---|
1. Arsenal |
36 | 79 |
2. Manchester City |
36 | 77 |
3. Manchester United |
36 | 65 |
4. Liverpool |
36 | 59 |
5. Aston Villa |
36 | 59 |
6. Bournemouth |
36 | 55 |
7. Brighton & Hove Albion |
36 | 53 |
8. Brentford |
36 | 51 |
9. Chelsea |
36 | 49 |
10. Everton |
36 | 49 |
11. Fulham |
36 | 48 |
12. Sunderland |
36 | 48 |
13. Newcastle United |
36 | 46 |
14. Leeds United |
36 | 44 |
15. Crystal Palace |
36 | 44 |
16. Nottingham Forest |
36 | 43 |
17. Tottenham |
36 | 38 |
18. West Ham United |
36 | 36 |
19. Burnley |
36 | 21 |
20. Wolverhampton |
36 | 18 |
| Takımlar | O | P |
|---|---|---|
1. Barcelona |
36 | 91 |
2. Real Madrid |
35 | 77 |
3. Villarreal |
36 | 69 |
4. Atletico Madrid |
36 | 66 |
5. Real Betis |
36 | 57 |
6. Celta Vigo |
36 | 50 |
7. Getafe |
36 | 48 |
8. Real Sociedad |
35 | 44 |
9. Athletic Bilbao |
36 | 44 |
10. Sevilla |
36 | 43 |
11. Rayo Vallecano |
35 | 43 |
12. Osasuna |
36 | 42 |
13. Valencia |
35 | 42 |
14. Espanyol |
36 | 42 |
15. Deportivo Alaves |
36 | 40 |
16. Elche |
36 | 39 |
17. Mallorca |
36 | 39 |
18. Levante |
36 | 39 |
19. Girona |
35 | 39 |
20. Real Oviedo |
35 | 29 |
Galatasaray
Fenerbahçe
Trabzonspor
Beşiktaş
Göztepe
Başakşehir FK
Samsunspor
Çaykur Rizespor
Konyaspor
Alanyaspor
Kocaelispor
Gaziantep FK
Eyüpspor
Kasımpaşa
Gençlerbirliği
Antalyaspor
Fatih Karagümrük
Kayserispor
Erzurumspor FK
Amed SK
Esenler Erokspor
Çorum FK
Bodrum FK
Pendikspor
Keçiörengücü
Bandırmaspor
Manisa FK
Sivasspor
İstanbulspor
Sarıyer
Iğdır FK
Van Spor FK
Boluspor
Ümraniyespor
Sakaryaspor
Hatayspor
Adana Demirspor
Arsenal
Manchester City
Manchester United
Liverpool
Aston Villa
Bournemouth
Brighton & Hove Albion
Brentford
Chelsea
Everton
Fulham
Sunderland
Newcastle United
Leeds United
Crystal Palace
Nottingham Forest
Tottenham
West Ham United
Burnley
Wolverhampton
Barcelona
Real Madrid
Villarreal
Atletico Madrid
Real Betis
Celta Vigo
Getafe
Real Sociedad
Athletic Bilbao
Sevilla
Rayo Vallecano
Osasuna
Valencia
Espanyol
Deportivo Alaves
Elche
Mallorca
Levante
Girona
Real Oviedo