Dünyanın en güneyinde sürdürülebilir bir kent: Melbourne

Bugün sizlerle özenle yönetilen ve bu özelliği ile sürekli dünya çapında ödüllere layık görülen Avusturalya’nın Victoria Eyaletinin başşehri ve ülkesinin de ikinci büyük şehri Melbourne şehrinden ve orada şehircilik adına yapılanlardan bahsetmek istiyorum.

Melbourne, 5 milyona yaklaşan nüfusu ve 9993 km²’lik alanı ile önemli bir cazibe merkezi konumunda.2011 yılında The Economist Dergisi tarafından yayınlanan ‘Dünyanın En Yaşanabilir Şehirleri’ listesinde kültürel nitelik, iklim, yaşam maliyeti, sağlık ve suç oranı gibi sosyal koşullar bakımından 1. Seçildi. İsmi 1956 Melbourne Olimpiyatlarına ev sahipliği ile öne çıkan kent, bu kapsamda kent merkezine kurduğu çok fonksiyonlu ‘Olimpik Park’ projesi ile de dikkat çekti. Ve bugün tüm dünyanın takip ettiği Avusturalya Açık Tenis turnuvası ve Avustralya Formula 1 Grand Prix Otomobil Yarışlarına da ev sahipliği yapıyor.

KENT PROJELERİNİN TAMAMI BİR STRATEJİK PLANA DAYALI

Melbourne Belediyesi uyguladığı, Açık Alan Stratejisi kapsamında kişi başına açık alan miktarını 20 m2 ‘ye ulaştırmak için projeler geliştiriyor. Yine kentin ağaç varlığının bir kısmının önümüzdeki 20 yılda yok olma tehdidini dikkate alan kent yönetimi geliştirdiği Kent Orman Stratejisi ile 2040 yılına kadar kentin bitki örtüsünü yüzde 40 artırarak kenti 4°C soğutmayı amaçlayan önemli bir çalışmaya imza attı. Bu çalışmada kent ormanlarının iklim tehditlerine karşı dayanıklılığının artırılması hedefi de yer alıyor.

Azalan yağış ve kuraklık riskine karşı da bir planı var Melbourne Belediyesinin. ‘Toplam Su İzi-Havza Olarak Kent’ adlı planın gereği olarak belediye yaptığı yatırımlarla kentin yıllık peyzaj sulama ihtiyacının yüzde 25’ini sağlayan ve içilebilir su üzerindeki baskıyı azaltan bir Yağmur Suyu Hasadı Ağı geliştirdi. Önümüzdeki yıllarda kentin su ihtiyacının yarısını yağmur suyu tanklarından sağlanması hedefleniyor. Bu amaçla 2 milyon litrelik yeraltı su tankları yerleştirme kararı alındı. Proje aynı zamanda su akışını kısarak sel riskini azaltacak ve mevcut drenaj kapasitesinin yeterliliği sağlanmış olacaktır. Melbourne Belediyesi su tasarrufu konusunda da kent sakinlerini, çalışanları ve işyeri sahipleri başta olmak üzere tüm toplumu Suyun Rolü konusunda düşünmeye ve harekete geçmeye davet ediyor.

***

MELBOURNE BELEDİYESİNİN KARBONSUZ ŞEHİR HEDEFLERİ

Melbourne kenti katılımcı bir anlayışla oluşturduğu Net Sıfır Emisyon Stratejisinde en verimli kısıntı yapılabilecek altı alana odaklanmış durumda. Sera gazı emisyonlarında, toplam 7,7 milyon ton azaltım yapılması hedeflenirken, öncelik belediye işletmelerinin karbon emisyonlarını sıfırlamalarına verildi. Ardından ticari binalar ve sanayi, konut binaları, ulaşım dışı elektrik ve gaz kullanımı, ulaşım ve taşımacılık ile Atık yönetimi başlıklarında toplumla birlikte büyük bir iklim hareketi başlatıldı. Belediye işletmeleri öngörülen süre içerisinde hızlı bir performans ile kurumlarını karbon nötr hale getirerek kente liderlik yaptılar. Belediye, ticari binalar ve sanayiye yönelik ciddi bir iyileştirme programı yürüttü. Bu kuruluşlara birçok başlıkta danışmanlık yapıldı ve o kuruluşların finans ve hibelere erişimleri sağlandı.

Melbourne Belediyesi bu kuruluşlara çok avantajlı bir ‘Çevresel İyileştirme Finansmanı’ geliştirdiği için Uluslararası Kent İklim Liderliği ödülüne layık görüldü. Melbourne aynı zamanda ülke çapında ofis tabanlı işlerin enerji verimliliği ve sürdürülebilirliği başlıklarında destek veren bir Yeşil Ofis Programında da yer alıyor.

Kent Yeşil Binalar konusunda da örnek bir Akıllı Blok Programını devreye almış durumda. Bu program mülk sahibi ve blok yöneticilerine rehberlik ediyor, enerji kullanım iyileştirmeleri ile ölçme-değerlendirme çalışmalarına katkı veriyor. Bedava güneş enerjisi değerlendirme ve indirim imkânları sunuyor. Akıllı Blok Programı, bu özellikleri ile birçok kent ödülüne aday gösterildi.

***

 ATIK VE KAYNAK KURTARMADA “GREEN MONEY” MODELİ

Green Money Geri Dönüşüm Programı, bu faaliyete katılan ailelere dönüştürülen materyal miktarına göre ödeme yapıyor. Program ayrıca konut binalarındaki gıda atığını yerinde dönüştüren bir teknoloji ile ilgili eğitim çalışmalarını yürütüyor. Belediyenin koordine ettiği “Atık ve Kaynak Kurtarma Planı” ile de 10 ayrı program yürütüldü. Bunlardan birisi “Yüksek katlı binalarda Geri dönüşüm” çalışması idi. Bu çalışmada bina yöneticileri ile birlikte çalışıldı ve atık ve geri dönüşüm sistemleri iyileştirildi. Apartman başına geri dönüşüm oranları yüzde 35 artırıldı. İstenmeyen eşyalar hayır kurumlarına yönlendirilerek çöp olmaktan kurtarıldı.

Kentte Yenilenebilir Enerji arzını artırma amaçlı çok önemli bir organizasyonu yine Melbourne Belediyesi üstlendi. Bu amaçla kentteki büyük enerji tüketicileri organize edilerek enerji alım taahhütnamesi hazırlamaları teşvik edildi. Bu dokümanlarla yenilenebilir enerji yatırımcıları harekete geçirildi.

***

KENTİN ULAŞIM PLANI ARAÇ DEĞİL İNSAN ÖNCELİKLİ

Kentin 2012 yılında yapılan Ulaşım Planında kentin büyüme öngörüleri kapsamında Toplu taşıma, Bisiklet ve Yaya yolları öncelikli olarak planlanmıştır. Ancak kentin yayılışı ile vatandaşların yaşam tarzı ve alışkanlıkları göz önüne alındığında arabanın rolünün belirli süre devam edeceği öngörülüyor. Metro yatırımları devam ederken geçiş sürecinde Metrobüs ağırlıklı konforlu toplu taşıma ihtiyacının karşılanması modeli ise dikkat çekiyor. Kent içinde bisiklet ulaşım payının yüzde 7 seviyesine çıkartma hedefi çok önemseniyor. Bu amaçla yoğun sokak bisikleti park alanları, duş ve kıyafet değiştirme alanlarını da içeren Bisiklet Merkezleri kuruluyor.

Melbourne kentinin dönüşüm yolculuğu 2008 yılında “Melbourne'un Geleceği” adlı uzun dönemli bir plan ile başladı. Plan toplumsal katılım ile geliştirildi. İklim Değişikliği ile başa çıkmak için stratejik öneme sahip olarak tanındı. Kent şimdi “Melbourne Geleceği 2026” planını geliştirmek için çalışıyor.2013 yılında bu kent “100 Dayanıklı Kent” görevine davet edilen 30 kent arasında yer aldı. Son olarak kentin fiziksel, sosyal ve ekonomik başlıklarda doğal ve insan kaynaklı felaketler ile içinde olduğu şokları tanımlama ve idare etme yetkinliğini güçlendirmeyi amaçlayan “Dayanıklılık Stratejisi” ise önemli çalışmalardan biri olarak dikkat çekiyor.