Tekstil Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği - 1

Her sektörün İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) açısından kendine özgü tehlike ve riskleri bulunduğu gibi tekstil sektörünün de kendine özgü sağlık ve güvenlik riskleri bulunmaktadır. Tekstil sektöründe iplik, kumaş imalatı “dokuma ve örme” süreçlerinde gürültü, yine aynı süreçlerde özellikle pamuk ve sentetik elyaflar ile yapılan imalatlarda organik ve inorganik tozlardan kaynaklanan İSG riskleri ile diğer sektörlere kıyasla daha fazla karşılaşılmaktadır. İplik ve kumaş boya, terbiye ve apre süreçleri ise, başta kimyasal riskler olmak üzere içeren pek çok riski barındırmaktadır.

Tekstil sektöründe kullanılan ve depolanan iplik ve kumaşlar genellikle A sınıfı katı madde yangınlarına (odun, kömür, kâğıt, ot, dokümanlar, plastikler gibi madde yangınları bu sınıfa girer) sebep olabilecek özelliktedir. Tekstil sektörü işyerlerinde yanıcı madde olarak; çok miktarda; tekstil elyafları ve bunların tozları, depolanan iplikler, kumaşlar, ambalaj malzemeleri, atık malzemeler, bunların tozları gibi katı yanıcı maddeler ile çoğunlukla terbiye işlemlerinde kullanılan kimyasallar bulunmaktadır.

Bunlara ilave olarak ısı santrallerinde katı, sıvı ya da gaz yakıtlar ile atık toplama depolama bölümünde atık yağlar bulundurulmaktadır.

Tutuşturma kaynakları arasında ise; elektrik tesisatı ve elektrikli ekipmanlar, malzemenin ısınmasına neden olabilecek iş ekipmanları kazan, fırın vb. ısıtıcılar, ateşli çalışmalar gerektiren bakım onarım ve tadilat işleri, sürtünmeden kaynaklanan ısınma, mekanik kıvılcımlar, yıldırım düşmesi, sigara kullanımı.

Yangınlara bağlı olarak; cilt ve dokuda yanık hasarları, yanıklara bağlı nekroz, enfeksiyon, doku hasarları, ölüm vb., kızgın gaz ve dumanların solunması sonucu oluşan yanıklar, başta karbonmonoksit olmak üzere yanan maddelerin cinsine bağlı olarak ortama yayılan gaz, duman, sis ve buhar halindeki toksik maddelere maruziyetten kaynaklanan zehirlenme ve boğulmalar meydana gelebilmektedir.

Tekstil Sektöründeki Tehlike Kaynakları

Fiziksel Etmenler

Fiziksel etmenler kapsamında gürültü, aydınlatma, termal konfor şartları (sıcaklık, nem, hava akım hızı, radyant ısı, vb.), konularına yer verilmiştir.

Gürültü

Tekstil sektöründe en çok karşılaşılan İSG tehlikelerinin başında gürültü gelmektedir. Tekstil sektörü çalışanları özellikle iplik ve dokuma işlemlerinde sıklıkla sınır değerleri aşan gürültü seviyesine maruz kalmaktadır.

Gürültü kaynağı olarak iplik üretim sürecinin harman, hallaç, tarak, fitil, ring, büküm işlemleri, yüzey oluşturma sürecinin dokuma işlemleri, başta olmak üzere, destek birimleri basınçlı hava, buhar üretim kazanları, kompresör ve bakım-onarım gibi birçok süreçte gürültü ile karşılaşılır.

Tekstil sektöründe kullanılan makineler ile çalışmalarda (tarak makinesi, penyöz makinesi, cer makinesi, fitil makinesi, ring makinesi, bobinleme makinesi, yıkama kurutma makinesi, melanjör makinesi, ikileme makinesi, fikse makinesi, eğirme (ring) makinesi, elyaf yağlama makinesi, germe-çekme makinesi, tekstüre makinesi, örme makinesi, çözgü makinesi, dokuma makinesi, katlama, büküm, aktarma makineleri, boya mikserleri, nonwoven makinesi, yıkama makinesi, haşıl sökme makinesi, Termo fikse makinesi, sanfor makinesi, şardon makinesi, makas-tıraş makinesi, zımpara makinesi), elektrik trafosu ve tesisatı ile çalışmalarda, kompresör ile çalışmalarda, buhar kazanı ile çalışmalarda, klima havalandırma sistemi vb. ile çalışma yapılan işlerde çalışanlar gürültüye maruz kalır.

Gürültüye kısa süreli maruziyet sonucu geçici işitme kayıpları, uzun süreli maruziyet sonucu ise; iç kulakta “kokleada” tahribata bağlı sürekli işitme kayıpları, çeşitli seviyede psikolojik etkiler, (dikkat dağınıklığı ve iletişim bozuklukları, sinirlilik, huzursuzluk vb.) hipertansiyon, ritim bozuklukları, uyku düzensizliği gibi sağlık sorunları görülmektedir. Ayrıca gürültülü ortamlarda çalışmalarda iletişim bozukluğu yaşanmakta ve çalışanlar diğer tehlikelere açık hale gelebilmektedir.

Gürültüye bağlı işitme kaybı iç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. Genellikle 1.000 Hz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder ve odyometrik olarak da saptanabilir. Kronik (uzun süre) gürültüye maruz kalma sonucu gelişir.

Akustik travma olarak tanımlı işitme hasarı ise akut (ani) gürültüden kaynaklanır, örneğin çarpışma veya patlama sesine maruziyet sonucu ortaya çıkar

Tekstil sektöründe gürültüye maruz kalan çalışanların işe girişte ve periyodik muayenelerinde Fizik Muayene Rinne Testi, Weber Testi, Kulak Burun Boğaz Muayenesi, Nörolojik muayene, Psikolojik muayene vb. muayeneler ile odyometri, tansiyon ve nabız ölçümleri, elektrokardiyografi vb. tetkikler yapılmalıdır.

Gürültü ile mücadeleye iş ekipmanı ve teknoloji seçimi, işyeri ve bina tasarımı ve yer seçimi ve yerleşim aşamasıyla başlanmalıdır.

Gürültü etkilerinden korunmak üzere; gürültünün kaynaklarını, şiddetini, frekansını ve diğer özelliklerini, kaynağında mücadele prensibinin uygulanmasını, izolasyon sistemi tasarımını, yansıma ve yayılmayı önleme uygulamalarını, temizlik, kontrol ve denetim uygulamalarını ve çalışanların bu konuda eğitim ve bilgilendirilmesini, KKD ihtiyacının belirlenmesi ve seçimini, gerekli alanların işaretlenmesini içeren gürültü kontrol programı geliştirilmesi ve uygulanması sağlanmalıdır. İşe girişte ve periyodik muayenelerde çalışanın gürültü yönünden iş sağlığı gözetimi ve odyometri ile durumu değerlendirilmeli, periyodik muayenede de aynı işlemler yapılmalıdır.

Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra fizik muayenesi ile takibi gerekmektedir.

Aydınlatma

Tekstil sektöründe uygulanan süreçlere bağlı olarak oldukça büyük boyutlarda üretim alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu geniş ve yüksek alanların genel aydınlatması ile operasyon noktalarının özel aydınlatılmasında problemlerle karşılaşılmaktadır.

Tekstil sektörü işyerlerinde, aydınlatma şiddeti yetersizliklerine bağlı, Görme keskinliğinde azalma, görüş alanının kısıtlanması, ışığa duyarlıklık, bunların sonucu takılma, kayma, düşme, vb. riskler sonucu vücut travması, aydınlatma sistemi ve koruma sınıfının (IP) uygun olmamasına, toz birikmesine ve iletmen kesiti yetersizliğine bağlı ısınma ve yangınlar, yangınlar sonucu cilt ve dokularda yanık hasarları, yanıklara bağlı nekroz, infeksiyon, stres ülserleri, doku hasarları, ölüm vb. gözlenmektedir.

Titreşim

Tekstil sektöründe, harman hallaç, tarak vb. makinelerin bulunduğu bölümlerde ve kamyon, tır ve forklift kullanan çalışanlarda titreşim maruziyeti görülmektedir.

Tüm vücut titreşimine bağlı omurga hasarları, (en çok bel, daha az boyun ve omuzlar), disklerin patolojik durumu (diskopati), vertebral basılara bağlı ağrı (lomber strain), deformasyon, siyatik, periferik ve otonom sinir sinirler, vestibüler, vasküler, sindirim sistemi etkilenmeleri; ElKol titreşimine bağlı Raynaud Fenomeni, beyaz parmak sendromu, Periferik Sensörinöral Polinöropati, Osteoartiküler hastalıklar (dirsek ve el bileğinin osteoartrozu, osteofitler, karpal kemik hastalıkları, osteonekroz, psödoartroz, el bileğinde sinir sıkışması (karpal tünel sendromu,), Kas Hastalıkları (el ve parmaklarda ağrı, kas güçsüzlüğü, elle kavrama yeteneğinde azalma, üst ekstremitede tendon iltihabı (tendinit), tendon ve sinovia iltihabı (tenosinovit)) vb. sağlık sorunları görülür.

Bu sağlık sorunlarının şiddeti, titreşim maruziyeti özellikleri, kişinin geçmişi ve alışkanlıkları vb etmenlere de bağlıdır.

Tekstil sektöründe bu bölümlerde çalışacak veya çalışanların işe girişte ve periyodik muayenelerinde fizik muayene, kas iskelet sistemi, nörolojik muayene ve dolaşım sistemi muayenelerine dikkat edilmelidir.

Titreşim ile mücadelede iş ekipmanı ve teknoloji seçimi önemlidir. Titreşim etkilerinden korunmak üzere; titreşim kaynaklarını, şiddetini ve diğer özelliklerini, kaynağında mücadele prensibinin uygulanmasını, kontrol ve denetim uygulamalarını ve çalışanların bu konuda eğitim ve bilgilendirilmesini, KKD ihtiyacının belirlenmesi ve seçimi sağlanmalıdır.

* Devamı haftaya…