14.09.2021, 14:44

Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması

Prof. Dr. Güray Salihoğlu

“Siz yeşil olmak istemiyorsanız, ben sizi yeşil yapmak için elimdeki politik ve ekonomik araçları kullanacağım”. Avrupa Birliği (AB) böyle söylüyor “Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması” önerisiyle.

Neden?

AB Yeşil Mutabakatı, AB’nin karbon emisyonlarını 2030 yılına kadar 1990 seviyelerine kıyasla %55 oranında azaltma hedefini ortaya koyuyor. 2050’ye kadar iklim-nötr olma iddiası var AB’nin.

Bu hedefe ilerlerken üye ülkelere bazı yaptırımlar getiriyor. Bunu yeterli bulmuyor. Diğer ülkelerden kendi bölgesine karbon ayak izi yüksek ürünlerin girmesini de engellemek istiyor. Sınırda karbon düzenleme mekanizmasıyla, bölgesine ithal edilen belirli ürünlere karbon vergisi koymayı hedefliyor. Önerilen bu yönetmeliği 1 Ocak 2023’te yürürlüğe koymayı, 31 Aralık 2025’e kadar iki kademeli bir geçiş süreci ve 1 Ocak 2026’dan itibaren ise tam olarak uygulamayı planlanıyor.

Karbon Kaçağı

AB, bir taraftan ithal ettiği ürünlerin çevre-dostu olmasını sağlamaya diğer taraftan da bölgesinden diğer ülkelere “karbon kaçağı” olmasını engellemeye çalışıyor. Örneğin AB’de bulunan bazı şirketler üretimlerini başka ülkelere kaydırarak diğer ülkelerin çevre mevzuatlarındaki boşluklardan yararlanma yoluna gidebilirler. Bu durum emisyonların başka ülkelere kaymasına, diğer bir deyişle “karbon kaçağı” olmasına neden olabilir. Küresel iklim değişikliğiyle mücadele çabalarını baltalayabilecek böyle bir riskin önüne geçmek ve aynı zamanda üretimi kendi bölgesi sınırları içinde tutmak için sınırda karbon düzenleme mekanizmasını öneriyor AB.

Bu mekanizmayla hem bölgesinde üretilen ürünlerin hem de ithal ettiği ürünlerin karbon maliyetlerini eşitleyerek ürünlerini rekabete karşı korumaya çalışıyor. Böylelikle küresel iklim hedeflerine giden yolun taşlarını döşemeye çalışıyor.

Mekanizma nasıl çalışacak?

Bu mekanizma Dünya Ticaret Örgütü kurallarına göre oluşturulmuş çeşitli düzenlemeler içeriyor. Sistem şöyle çalışacak:

AB’de ithalat yapan kurum ve kuruluşlar karbon sertifikaları satın alacaklar. Bu sertifikalar, ürünler için ödenmesi gereken karbon maliyetine karşılık gelecek. Avrupa’da üretilen ürünlerin karbon fiyatlandırma kurallarına tabi olacak ithal edilen ürünler. Sertifika ücretleri, AB Emisyon Ticaret Sisteminin (ETS) haftalık ortalama açık artırma bedellerine göre salınan ton CO başına düşen Avro olarak belirlenecek. İthalatçılar sertifika alabilmek için merkezi yönetimlere kayıt yaptıracak ve ithal edecekleri ürünün nitelik ve niceliği hakkında bilgi verecekler.

Ödemeyi AB’deki ithalatçı yapıyorsa bu bizi neden ilgilendiriyor?

İthalatçı ithal edeceği ürünü seçerken elbette daha çevre-dostu olanını seçmeye çalışacak daha az sertifikayla ticaretini gerçekleştirebilmek için. Çevre-dostu ürün sunan ihracatçı da rekabette öne geçecek bu sayede.

Avrupa dışından bir üretici, üretimde kullandığı karbon için zaten bir ödeme yaptığını gösterebiliyorsa, bu bedel AB’deki ithalatçıdan ayrıca alınmayacak. Böylelikle AB dışındaki ülkeler üretim süreçlerini daha yeşil hale getirmeleri yönünde teşvik edilmiş olacak.

Mekanizma, başlangıçta yüksek karbon kaçağı riski bulunan belirli sayıda ürünlere uygulanacak: demir ve çelik, çimento, gübre, alüminyum ve elektrik. İthalatçılar ödeme yapmaya 2026 yılında başlayacaklar.

Ödeme mekanizması, belirtilen ürünlerin üretim sürecinde ortaya çıkan doğrudan emisyonlar için uygulanacak. Geçiş süreci sonrasında, yeni ürün ve hizmetlerin ve dolaylı emisyon adı verilen tedarik zincirinin (örneğin ürün imalatında kullanılan elektrikten kaynaklanan emisyonun vb.) sürece dahil edilmesi gündeme gelebilecek.

Geçiş süreci

2023’de başlayacak geçiş sürecinde ithalatçıların ithal ettikleri ürünün içinde saklı bulunan emisyonları raporlamaları gerekecek. 2025’in sonunda ise yeni fiyatlandırma sistemi tüm bileşenleriyle uygulanmaya başlanacak. Geçiş süresi içinde gerek AB içinden gerekse AB dışından işletmelerin ve yetkili otoritelerin yeni sisteme uyum sağlamaları beklenecek.

Ürünlerde saklı emisyonlar

Ürünlerde saklı emisyonlarla ilgili bilgi ihracatçılar tarafından AB’deki ithalatçıya verilecek. Bu bilginin eksik olması durumunda, AB’deki ithalatçılar her ürün için sistemde tanımlanmış olan karbondioksit emisyon değerini kullanacaklar. Satın almaları gereken sertifika sayısını buna göre belirleyecekler.

Türkiye

Türkiye’nin ihracatında en büyük payın Avrupa Birliği ülkeleri olduğu göz önünde bulundurulduğunda sınırda karbon vergisi düzenleme mekanizmasının Türkiye’yi önemli derecede etkileyeceği öngörüsünde bulunmak yanlış olmaz. Hazırlanmak gerekiyor.

Çevre dostu adım atmak yaşam için gerekli. Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması, çevre dostu davranışın ekonomi için de gerekli olduğunun altını çiziyor.

Yazarın Önceki Makalesi Yazarın Sonraki Makalesi

	İmsak	06:47
	Güneş	08:18
	Öğle	13:10
	İkindi	15:31
	Akşam	17:52
	Yatsı	19:17

hafif yağmur

Takımlar	O	P
1. Galatasaray	33	77
2. Fenerbahçe	33	73
3. Trabzonspor	33	69
4. Beşiktaş	33	59
5. Göztepe	33	55
6. Başakşehir FK	33	54
7. Samsunspor	33	48
8. Çaykur Rizespor	33	40
9. Konyaspor	33	40
10. Alanyaspor	33	37
11. Kocaelispor	33	37
12. Gaziantep FK	33	37
13. Eyüpspor	33	32
14. Kasımpaşa	33	32
15. Gençlerbirliği	33	31
16. Antalyaspor	33	29
17. Fatih Karagümrük	33	27
18. Kayserispor	33	27

Takımlar	O	P
1. Erzurumspor FK	38	81
2. Amed SK	38	74
3. Esenler Erokspor	38	74
4. Çorum FK	38	71
5. Bodrum FK	38	64
6. Pendikspor	38	63
7. Keçiörengücü	38	60
8. Bandırmaspor	38	60
9. Manisa FK	38	55
10. Sivasspor	38	53
11. İstanbulspor	38	52
12. Sarıyer	38	52
13. Iğdır FK	38	50
14. Van Spor FK	38	49
15. Boluspor	38	48
16. Ümraniyespor	38	46
17. Serik Belediyespor	38	39
18. Sakaryaspor	38	34
19. Hatayspor	38	14
20. Adana Demirspor	38	6

Takımlar	O	P
1. Arsenal	36	79
2. Manchester City	36	77
3. Manchester United	36	65
4. Liverpool	36	59
5. Aston Villa	36	59
6. Bournemouth	36	55
7. Brighton & Hove Albion	36	53
8. Brentford	36	51
9. Chelsea	36	49
10. Everton	36	49
11. Fulham	36	48
12. Sunderland	36	48
13. Newcastle United	36	46
14. Leeds United	36	44
15. Crystal Palace	36	44
16. Nottingham Forest	36	43
17. Tottenham	36	38
18. West Ham United	36	36
19. Burnley	36	21
20. Wolverhampton	36	18

Takımlar	O	P
1. Barcelona	36	91
2. Real Madrid	35	77
3. Villarreal	36	69
4. Atletico Madrid	36	66
5. Real Betis	36	57
6. Celta Vigo	36	50
7. Getafe	36	48
8. Real Sociedad	35	44
9. Athletic Bilbao	36	44
10. Sevilla	36	43
11. Rayo Vallecano	35	43
12. Osasuna	36	42
13. Valencia	35	42
14. Espanyol	36	42
15. Deportivo Alaves	36	40
16. Elche	36	39
17. Mallorca	36	39
18. Levante	36	39
19. Girona	35	39
20. Real Oviedo	35	29