M.Ö. 44 yılında Roma Senatosu’nda gerçekleşen Julius Sezar suikastı ile günümüz Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde gözlenen siyasal kriz arasında bir karşılaştırma yapmak istedim.
Amacım, demokrasinin sürdürülebilirliği açısından, bireysel liderlik ile kurumsal işleyiş arasındaki gerilimi, tarihsel örneklerle anlatıp çıkarımlar sağlamak.
Roma Senatosu’nda Sezar’ın öldürülmesi, bireysel bir ihtirasın değil, kolektif (ortaklaşa) bir siyasal iradenin ürünüydü. Brütüs’ün “Sezar’ı severdim ama ülkemin geleceğini daha çok sevdim” sözü, siyasal meşruiyetin bireyden ziyade topluma atfedilmesi gerektiğini göstermektedir. Günümüzde TBMM’de yaşanan gelişmeler, yargı bağımsızlığının zedelenmesi ve muhalefetin süreç yönetimindeki yetersizlikleriyle birlikte, benzer bir kurumsal gerilimi anımsatmaktadır.
Kavramsal Çerçeve
Kuvvetler Ayrılığı: Demokratik rejimlerin temel dayanağıdır. Yargının güdümlü hale gelmesi, Meclis’in işlevini daraltmakta ve siyasal kararların halk iradesinden çok iktidarın devamlılığına hizmet etmesine yol açmaktadır.
Muhalefet ve Siyasal Meşruiyet: Roma’da senatörlerin birleşmesi, ortak bir siyasal refleksin göstergesiydi. Türkiye’de ise muhalefet, benzer bir ortak irade geliştirmekte zorlanmakta; bu da demokratik dengenin kurulmasını engellemekte. Bizim muhalefet kendi içinde sidik yarışını(!) bir türlü aşamadı.
Toplumsal Güven: Siyasal kurumların işlevsizleşmesi, halkın güven duygusunu zayıflatmakta ve kutuplaşmayı derinleştirmektedir. Bu kutuplaşma hem partiler arası hem de bizatihi partiler içinde at koşturuyor.
Tarihsel Karşılaştırma
Roma Senatosu: Sezar’ın öldürülmesi Roma’yı kurtarmamış, aksine iç savaşlara sürüklemiştir. Bu çok önemli. Demek ki evrimleşmiş yönetim biçimlerinde şiddet yerine demokratik güç dengelerinin oluşturulması evladır. Anlatmaya çalıştığım da budur. Bunun da yolu top yekun aydınlanmadır. Sokak tehlikelidir. İbrenin ne yöne döneceği belli olmaz. Herkes aklını başına toplamalıdır.
TBMM: İktidarın “Sezarlaşması” ve de muhalefetin mecazi anlamda “Brütüsleşememesi”, siyasal sistemin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Sayın Devlet Bahçeli’nin anlatmaya çalıştığı da budur.
Sonuç ve Değerlendirme
Tarihsel deneyim, siyasal krizlerin bireysel kahramanlıklarla değil, kurumsal cesaretle aşılabileceğini göstermektedir. Türkiye’de demokrasinin geleceği ne tekelleşen iktidarın ne de dağınık muhalefetin insafına bırakılmamalıdır. Aksi takdirde, tarihe bir kez daha “ihanet” değil, kurumsal körlük” olarak kaydedilir. Atatürk’ün TBMM iradesine verdiği değer unutulmamalıdır.
Burada akla gelen soru şu: “Peki bu dediklerimiz nasıl gerçekleşecektir?” Ben sorunun yanıtının “toplumun bilinçlenmesi gerektiği, alkışçı olmaktan çıkıp irdeleyici moduna geçmesinin ön koşul olduğunu” düşünüyorum.
Yanlışımız olduysa lütfen bağışlana. Saygıyla…
Ecz. Arif Yayla