25.01.2022, 11:07

Şişedeki Su

Prof. Dr. Güray Salihoğlu

Bir durdum, düşündüm. Biz ne zaman başladık şişeden su içmeye? Plastik şişeden demek istiyorum. Hani şu marketlerden aldığımız cinsten…

Plastik şişelerin hammaddesi olan PET (Polietilen Terafitalat) ilk kez 1941 yılında üretilmiş. 1973 yılında ise ilk PET şişe için patent alınmış. Patenti alınan bu ilk şişe, aslında ilaç şişesi olarak tanımlanmış.

1978 yılında ise çok bildiğimiz bir meşrubat firması iki litrelik PET şişelerde ürününü pazarlamaya başlamış.

Anladığım kadarıyla plastiğin Türkiye’ye girişi de dünyadaki yaygınlaşmasına paralel olmuş. 80’li yıllardan itibaren Türkiye’de gıda sektörüne hızlı bir giriş yapmış plastik.

Çocukluğumda marketten plastik şişede su aldığımı hiç hatırlamıyorum. Gazete kâğıdından yapılmış külahlar içinde çekirdek alırdık, cam şişeler içinde meyve suları alırdık ama plastik şişe içinde su almazdık. Susuzluğumuzu giderirdik bir şekilde. 80’li yıllardı o yıllar. Çeşmelerden su içerdik.

90’lı yıllarda plastik şişeden su içmek normalleşti hayatımızda.

Şimdi istatistiklere baktığımızda dünyada neredeyse dakikada 1 milyar plastik şişenin üretildiğini ve piyasaya sürüldüğünü öğreniyoruz. Normalleşti plastik kullanımı. Yerleşti hayatımıza.

Plastik şişe, konforuyla, hijyeniyle geliyor diyeceksiniz. Şu çevreciler de her şeyi abartıyor… Konforuyla geliyor da bir bedel ödüyoruz. Yalnızca ekonomik bir bedel değil, sosyal ve çevresel bir bedel de ödüyoruz.

Anlatayım efendim.

Şişelenmiş Suyun Çevresel Etkisi

Bilimsel araştırmalar yapılıyor ve etki hesaplanıyor. İnanın uydurmuyorum. Bu araştırmalardan birine göre şişelenmiş suyun doğal kaynaklar üstündeki çevresel etkisi musluktan akan suyun çevresel etkisiyle kıyaslandığında 3500 kat daha fazla. Bu araştırma Barselona’da yapılmış. Kent nüfusunun tamamının şişelenmiş su içmesi durumunda, musluk suyu kullanımına kıyasla 3500 kat daha fazla kaynağın tüketileceği hesaplanmış. Bu fazladan kaynak kullanımı, 83.9 milyon dolarlık bir bütçeye karşılık geliyor.

ABD’de üretilen su şişeleri için yıllık 17 milyon varil petrol kullanılıyor. Üretilen bu plastik şişelerin çok düşük bir yüzdeyle geri kazanıldığını ve geri kazanım esnasında da yine kaynak tüketimi yapıldığını unutmuyoruz. Atık haline gelen plastiklerin ise mikroplastik kirliliğinden başlayarak çeşitli atık yönetim sorunlarını beraberinde getirdiğinden artık küçük çocukların bile haberi var.

Suyu nereden içelim diye sorarsanız musluktan diyeceğim.

Musluktan akan su arıtılarak bize ulaştırılıyor ve tüm parametrelerin belirlenen kriterlere uygun bir şekilde arıtılması sağlanmadan tüketiciye sunulmuyor. İyi bir içme suyu arıtma tesisinden gelen musluk suyunun sağlıksız olduğunu söyleyemeyiz. Kamunun yönetiminde olan içme suyu arıtma tesislerinin, şişe suyu pazarlayan firmaların arıtma tesislerinden çok daha fazla denetlendiğini söyleyebiliriz diğer taraftan.

Neden?

Neden eskiden olduğu gibi suyu musluktan içmiyoruz? Neden eskisi kadar çeşme yok kentlerimizde? Neden ısrarla daha yüksek paralar ödüyoruz içme suyuna? Neden teselliyi plastik şişe geri kazanımında arıyoruz, sözüm ona “döngüsel ekonomi” çelişkisi içinde? Neden dersiniz?

Suyu şişeleyen firmaların reklamları mı hoşumuza gidiyor? Hipnotize mi oluyoruz dersiniz? Şişelenmiş suyun daha sağlıklı olduğuna hemen inanıyoruz. Neye dayanarak? Sertliği azaltılmış olan suyun tadı daha çok hoşumuza gittiği için mi sağlıklı olduğuna hükmediyoruz? Suyun sertliğini azaltmak çok zor bir işlem değil. Evlerimizde kullanabileceğimiz basit bir sistemle musluktan akan suyu daha yumuşak hale getirebiliyoruz aslında. Ama önce durup biraz düşünmemiz lazım.

Sahi biz ne zaman karar verdik marketlerden aldığımız şişe sularıyla susuzluğumuzu gidermeye? Ne zaman karar verdik taşıma suyla değirmen döndürüp, hem ekonomik olmayan hem de çevresel olmayan bir icat çıkarmaya?

Not:

Belirttiğim araştırmayı merak ederseniz kaynağı şöyle:

Villanueva, C.M., Garfí, M., Milà, C., Olmos, S., Ferrer, I., Tonne, C., 2021., Health and environmental impacts of drinking water choices in Barcelona, Spain: A modelling study, Science of the Total Environment, 795, 148884

Yazarın Önceki Makalesi Yazarın Sonraki Makalesi

	İmsak	06:47
	Güneş	08:18
	Öğle	13:10
	İkindi	15:31
	Akşam	17:52
	Yatsı	19:17

hafif yağmur

Takımlar	O	P
1. Galatasaray	33	77
2. Fenerbahçe	33	73
3. Trabzonspor	33	69
4. Beşiktaş	33	59
5. Göztepe	33	55
6. Başakşehir FK	33	54
7. Samsunspor	33	48
8. Çaykur Rizespor	33	40
9. Konyaspor	33	40
10. Alanyaspor	33	37
11. Kocaelispor	33	37
12. Gaziantep FK	33	37
13. Eyüpspor	33	32
14. Kasımpaşa	33	32
15. Gençlerbirliği	33	31
16. Antalyaspor	33	29
17. Fatih Karagümrük	33	27
18. Kayserispor	33	27

Takımlar	O	P
1. Erzurumspor FK	38	81
2. Amed SK	38	74
3. Esenler Erokspor	38	74
4. Çorum FK	38	71
5. Bodrum FK	38	64
6. Pendikspor	38	63
7. Keçiörengücü	38	60
8. Bandırmaspor	38	60
9. Manisa FK	38	55
10. Sivasspor	38	53
11. İstanbulspor	38	52
12. Sarıyer	38	52
13. Iğdır FK	38	50
14. Van Spor FK	38	49
15. Boluspor	38	48
16. Ümraniyespor	38	46
17. Serik Belediyespor	38	39
18. Sakaryaspor	38	34
19. Hatayspor	38	14
20. Adana Demirspor	38	6

Takımlar	O	P
1. Arsenal	36	79
2. Manchester City	36	77
3. Manchester United	36	65
4. Liverpool	36	59
5. Aston Villa	36	59
6. Bournemouth	36	55
7. Brighton & Hove Albion	36	53
8. Brentford	36	51
9. Chelsea	36	49
10. Everton	36	49
11. Fulham	36	48
12. Sunderland	36	48
13. Newcastle United	36	46
14. Leeds United	36	44
15. Crystal Palace	36	44
16. Nottingham Forest	36	43
17. Tottenham	36	38
18. West Ham United	36	36
19. Burnley	36	21
20. Wolverhampton	36	18

Takımlar	O	P
1. Barcelona	36	91
2. Real Madrid	35	77
3. Villarreal	36	69
4. Atletico Madrid	36	66
5. Real Betis	36	57
6. Celta Vigo	36	50
7. Getafe	36	48
8. Real Sociedad	35	44
9. Athletic Bilbao	36	44
10. Sevilla	36	43
11. Rayo Vallecano	35	43
12. Osasuna	36	42
13. Valencia	35	42
14. Espanyol	36	42
15. Deportivo Alaves	36	40
16. Elche	36	39
17. Mallorca	36	39
18. Levante	36	39
19. Girona	35	39
20. Real Oviedo	35	29