25.01.2022, 11:07

Şişedeki Su

Prof. Dr. Güray Salihoğlu

Bir durdum, düşündüm. Biz ne zaman başladık şişeden su içmeye? Plastik şişeden demek istiyorum. Hani şu marketlerden aldığımız cinsten…

Plastik şişelerin hammaddesi olan PET (Polietilen Terafitalat) ilk kez 1941 yılında üretilmiş. 1973 yılında ise ilk PET şişe için patent alınmış. Patenti alınan bu ilk şişe, aslında ilaç şişesi olarak tanımlanmış.

1978 yılında ise çok bildiğimiz bir meşrubat firması iki litrelik PET şişelerde ürününü pazarlamaya başlamış.

Anladığım kadarıyla plastiğin Türkiye’ye girişi de dünyadaki yaygınlaşmasına paralel olmuş. 80’li yıllardan itibaren Türkiye’de gıda sektörüne hızlı bir giriş yapmış plastik.

Çocukluğumda marketten plastik şişede su aldığımı hiç hatırlamıyorum. Gazete kâğıdından yapılmış külahlar içinde çekirdek alırdık, cam şişeler içinde meyve suları alırdık ama plastik şişe içinde su almazdık. Susuzluğumuzu giderirdik bir şekilde. 80’li yıllardı o yıllar. Çeşmelerden su içerdik.

90’lı yıllarda plastik şişeden su içmek normalleşti hayatımızda.

Şimdi istatistiklere baktığımızda dünyada neredeyse dakikada 1 milyar plastik şişenin üretildiğini ve piyasaya sürüldüğünü öğreniyoruz. Normalleşti plastik kullanımı. Yerleşti hayatımıza.

Plastik şişe, konforuyla, hijyeniyle geliyor diyeceksiniz. Şu çevreciler de her şeyi abartıyor… Konforuyla geliyor da bir bedel ödüyoruz. Yalnızca ekonomik bir bedel değil, sosyal ve çevresel bir bedel de ödüyoruz.

Anlatayım efendim.

Şişelenmiş Suyun Çevresel Etkisi

Bilimsel araştırmalar yapılıyor ve etki hesaplanıyor. İnanın uydurmuyorum. Bu araştırmalardan birine göre şişelenmiş suyun doğal kaynaklar üstündeki çevresel etkisi musluktan akan suyun çevresel etkisiyle kıyaslandığında 3500 kat daha fazla. Bu araştırma Barselona’da yapılmış. Kent nüfusunun tamamının şişelenmiş su içmesi durumunda, musluk suyu kullanımına kıyasla 3500 kat daha fazla kaynağın tüketileceği hesaplanmış. Bu fazladan kaynak kullanımı, 83.9 milyon dolarlık bir bütçeye karşılık geliyor.

ABD’de üretilen su şişeleri için yıllık 17 milyon varil petrol kullanılıyor. Üretilen bu plastik şişelerin çok düşük bir yüzdeyle geri kazanıldığını ve geri kazanım esnasında da yine kaynak tüketimi yapıldığını unutmuyoruz. Atık haline gelen plastiklerin ise mikroplastik kirliliğinden başlayarak çeşitli atık yönetim sorunlarını beraberinde getirdiğinden artık küçük çocukların bile haberi var.

Suyu nereden içelim diye sorarsanız musluktan diyeceğim.

Musluktan akan su arıtılarak bize ulaştırılıyor ve tüm parametrelerin belirlenen kriterlere uygun bir şekilde arıtılması sağlanmadan tüketiciye sunulmuyor. İyi bir içme suyu arıtma tesisinden gelen musluk suyunun sağlıksız olduğunu söyleyemeyiz. Kamunun yönetiminde olan içme suyu arıtma tesislerinin, şişe suyu pazarlayan firmaların arıtma tesislerinden çok daha fazla denetlendiğini söyleyebiliriz diğer taraftan.

Neden?

Neden eskiden olduğu gibi suyu musluktan içmiyoruz? Neden eskisi kadar çeşme yok kentlerimizde? Neden ısrarla daha yüksek paralar ödüyoruz içme suyuna? Neden teselliyi plastik şişe geri kazanımında arıyoruz, sözüm ona “döngüsel ekonomi” çelişkisi içinde? Neden dersiniz?

Suyu şişeleyen firmaların reklamları mı hoşumuza gidiyor? Hipnotize mi oluyoruz dersiniz? Şişelenmiş suyun daha sağlıklı olduğuna hemen inanıyoruz. Neye dayanarak? Sertliği azaltılmış olan suyun tadı daha çok hoşumuza gittiği için mi sağlıklı olduğuna hükmediyoruz? Suyun sertliğini azaltmak çok zor bir işlem değil. Evlerimizde kullanabileceğimiz basit bir sistemle musluktan akan suyu daha yumuşak hale getirebiliyoruz aslında. Ama önce durup biraz düşünmemiz lazım.

Sahi biz ne zaman karar verdik marketlerden aldığımız şişe sularıyla susuzluğumuzu gidermeye? Ne zaman karar verdik taşıma suyla değirmen döndürüp, hem ekonomik olmayan hem de çevresel olmayan bir icat çıkarmaya?

Not:

Belirttiğim araştırmayı merak ederseniz kaynağı şöyle:

Villanueva, C.M., Garfí, M., Milà, C., Olmos, S., Ferrer, I., Tonne, C., 2021., Health and environmental impacts of drinking water choices in Barcelona, Spain: A modelling study, Science of the Total Environment, 795, 148884

Yazarın Önceki Makalesi Yazarın Sonraki Makalesi

	İmsak	06:47
	Güneş	08:18
	Öğle	13:10
	İkindi	15:31
	Akşam	17:52
	Yatsı	19:17

hafif yağmur

Takımlar	O	P
1. Galatasaray	27	64
2. Fenerbahçe	28	63
3. Trabzonspor	28	63
4. Beşiktaş	28	52
5. Göztepe	27	46
6. Başakşehir FK	28	44
7. Samsunspor	27	36
8. Kocaelispor	28	34
9. Gaziantep FK	28	34
10. Alanyaspor	28	32
11. Konyaspor	28	31
12. Çaykur Rizespor	27	30
13. Antalyaspor	28	28
14. Kasımpaşa	28	27
15. Gençlerbirliği	28	25
16. Kayserispor	28	23
17. Eyüpspor	28	22
18. Fatih Karagümrük	28	20

Takımlar	O	P
1. Erzurumspor FK	33	72
2. Amed SK	33	70
3. Esenler Erokspor	33	66
4. Çorum FK	33	62
5. Bodrum FK	33	60
6. Pendikspor	33	57
7. Bandırmaspor	33	51
8. Keçiörengücü	33	50
9. Sivasspor	33	47
10. Iğdır FK	33	45
11. Van Spor FK	33	43
12. Manisa FK	33	43
13. Boluspor	33	42
14. Sarıyer	33	42
15. İstanbulspor	33	40
16. Ümraniyespor	33	39
17. Serik Belediyespor	33	35
18. Sakaryaspor	33	33
19. Hatayspor	33	7
20. Adana Demirspor	33	6

Takımlar	O	P
1. Arsenal	31	70
2. Manchester City	30	61
3. Manchester United	31	55
4. Aston Villa	31	54
5. Liverpool	31	49
6. Chelsea	31	48
7. Brentford	31	46
8. Everton	31	46
9. Fulham	31	44
10. Brighton & Hove Albion	31	43
11. Sunderland	31	43
12. Newcastle United	31	42
13. Bournemouth	31	42
14. Crystal Palace	30	39
15. Leeds United	31	33
16. Nottingham Forest	31	32
17. Tottenham	31	30
18. West Ham United	31	29
19. Burnley	31	20
20. Wolverhampton	31	17

Takımlar	O	P
1. Barcelona	30	76
2. Real Madrid	30	69
3. Villarreal	30	58
4. Atletico Madrid	30	57
5. Real Betis	30	45
6. Celta Vigo	30	44
7. Real Sociedad	30	41
8. Getafe	30	41
9. Osasuna	30	38
10. Espanyol	30	38
11. Athletic Bilbao	30	38
12. Girona	30	37
13. Rayo Vallecano	30	35
14. Valencia	30	35
15. Deportivo Alaves	30	32
16. Mallorca	30	31
17. Sevilla	30	31
18. Elche	30	29
19. Levante	30	26
20. Real Oviedo	30	24